Woon je in een prachtig rijksmonument, gemeentelijk monument of provinciaal monument? Dan is dit belangrijk nieuws: vanaf 29 mei 2026 geldt de energielabelplicht óók voor beschermde monumenten. Waar monumenten jarenlang waren uitgezonderd, komt daar nu een duidelijke verandering in.
En nee: dat betekent niet dat je morgen meteen je hele huis moet “moderniseren”. Wél betekent het dat je zodra je gaat verkopen, verhuren of een huurcontract verlengt, een geldig energielabel moet kunnen overhandigen.
Als monumentenmakelaar leggen we het graag helder en praktisch aan je uit.
Wat verandert er precies per 29 mei 2026?
Vanaf 29 mei 2026 ben je als eigenaar van een beschermd monument verplicht om een energielabel te leveren bij:
- Verkoop van het monument
- Verhuur van het monument
- Verlenging van een huurovereenkomst (of het sluiten van een nieuw contract)
Goed om te weten: dit geldt voor alle beschermde monumenten, dus rijks-, provinciale en gemeentelijke monumenten.
“Maar mijn monument staat nu al te koop… maakt dat uit?”
Dat hangt af van de timing.
- Sta je nu al in de verkoop en is de overdracht voor 29 mei 2026?
Dan val je nog onder de huidige situatie (de uitzondering). - Loopt de verkoop door na 29 mei 2026 (bijvoorbeeld: woning staat dan nog te koop of het traject schuift door)? Dan moet je vanaf 29 mei 2026 bij verkoop een energielabel kunnen leveren.
Onze tip: verwacht je dat het traject richting 2026 doorloopt? Regel het label dan ruim op tijd. Dat voorkomt stress (en gedoe in de onderhandeling).
Geldt dit ook voor lopende huurcontracten?
Nee, voor bestaande, doorlopende huurovereenkomsten geldt de plicht niet. Daarentegen bij verlenging of bij een nieuw huurcontract vanaf 29 mei 2026 wel. Voor huurders is dit simpel: die hoeven niets te doen, maar hebben bij een nieuw/verlengd contract wel recht op een afschrift van het energielabel.
Zijn er uitzonderingen?
Ja. De RCE noemt expliciet dat de uitzondering voor gebouwen die (deels) gebruikt worden voor erediensten en religieuze activiteiten (zoals kerken en moskeeën) blijft gelden. Ook als dit beschermde monumenten zijn. Let op: bij (deels) niet-religieus gebruik kan de labelplicht wel van toepassing zijn.
En nog een belangrijke voor eigenaren van monumentale kantoorruimtes: de verplichting dat kantoren minimaal energielabel C moeten hebben, gaat niet gelden voor kantoren in beschermde monumenten.
Hoe kom je aan een energielabel voor een monument?
Praktisch gezien werkt het als volgt:
- Check eerst of er al een geldig label bestaat
Dat kan via EP-Online. - Geen label? Dan vraag je het aan via een EP-adviseur
Een energieprestatieadviseur (EP-adviseur) stelt het energielabel op en registreert het. - Label is 10 jaar geldig
Handig: je kunt het dus ruim vóór 2026 regelen.
De RCE geeft bovendien aan dat ongeveer 30% van de monumenten nu al een energielabel heeft.
Is er een “speciaal” energielabel voor monumenten?
Nee: er komt geen apart monumentenlabel. Monumenten krijgen hetzelfde type energielabel als andere gebouwen, zodat er duidelijkheid en vergelijkbaarheid ontstaat. Wel is het belangrijk om te onthouden dat de uitkomst gebaseerd is op standaardcondities: berekend verbruik kan afwijken van jouw werkelijke gebruik.
Let op met standaard verduurzamingsadviezen
Bij elk energielabel krijg je vaak standaard aanbevelingen (“doe HR++ glas”, “isoleer de gevel”, etc.). De RCE waarschuwt dat deze adviezen nog niet specifiek op monumenten zijn afgestemd. Niet alles is technisch slim, wenselijk of vergunningsproof bij monumentaal vastgoed.
Wil je na het label echt stappen zetten richting verduurzaming? Dan is maatwerk fijn. De RCE adviseert in dat geval een gespecialiseerde DuMo-adviseur (Duurzame Monumenten) die je helpt met oplossingen die passen bij jouw pand én de regels.
Wat als je geen energielabel hebt terwijl het wel moet?
Als je na 29 mei 2026 bij verkoop, verhuur of verlenging geen energielabel kunt leveren terwijl dat verplicht is, loop je risico op handhaving: een boete of een last onder dwangsom.
Kort gezegd: dit is niet iets dat je op het laatste moment “even regelt”.
Hulp nodig? We denken graag met je mee
Ben je eigenaar van een monument en wil je weten wat dit betekent voor jouw verkoop- of verhuurplannen? Stuur ons een bericht. Dan kijken we praktisch met je mee: wat is slim, wat is nodig en wat kun je rustig vooruit plannen.
Lees meer over dit onderwerp op de pagina van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed over de energielabelplicht voor monumenten.
Extra praktisch:
- Energielabel van jouw pand checken (openbare gegevens): https://www.ep-online.nl/
- Duurzaamheidsadvies met oog voor monumentale waarden (DuMo): https://www.restauratiefonds.nl/particulier/kennis-diensten/duurzaamheidsadvies-monumenten
